BS Lê Hữu Lễ, chuyên khoa Tai Mũi Họng, thường gặp người bệnh hỏi: "Tôi bị viêm xoang tái đi tái lại, có phải mổ mới dứt điểm không bác sĩ?" Nỗi lo mổ đau hoặc mổ xong vẫn tái phát khiến nhiều người chần chừ, tự mua thuốc xịt co mạch dùng kéo dài mà không biết rằng phần lớn viêm xoang hoàn toàn có thể kiểm soát tốt bằng điều trị nội khoa bảo tồn.
Vì sao lỗ thông xoang bị bít tắc?
Các xoang cạnh mũi là những hốc rỗng trong xương mặt, được lót bởi lớp niêm mạc có lông chuyển giúp quét dịch nhầy qua lỗ thông tự nhiên vào hốc mũi. Khi niêm mạc phù nề do cảm lạnh, dị ứng hoặc khói bụi, lỗ thông xoang bị bít kín lại. Dịch ứ đọng tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển, gây nặng trán, đau tức quanh mắt, nghẹt mũi và chảy dịch vàng xanh.
Nếu triệu chứng kéo dài dưới 4 tuần là viêm xoang cấp, còn dai dẳng trên 12 tuần là viêm xoang mạn tính. Gia đình có thể xem thêm dấu hiệu khi nào nên tới khám để nhận biết sớm.
Điều trị nội khoa bảo tồn: Lựa chọn đầu tiên
Phẫu thuật không phải là giải pháp đầu tiên cho viêm xoang thông thường. Mục tiêu điều trị là phục hồi lưu thông khí và chức năng dẫn lưu tự nhiên của niêm mạc xoang, chứ không phải vội vã can thiệp dao kéo.
Phác đồ nội khoa chuẩn bao gồm:
- Rửa mũi bằng nước muối sinh lý ấm: Giúp làm sạch chất nhầy đặc và tống xuất tác nhân kích ứng. Thao tác cần nhẹ nhàng và đều đặn mỗi ngày.
- Thuốc xịt mũi corticoid tại chỗ: Giúp chống phù nề quanh lỗ thông xoang. Thuốc an toàn khi dùng đúng cách nhưng cần xịt đều vài tuần để phát huy hiệu quả. Tránh nhầm với thuốc xịt co mạch, chi tiết xem bài viêm mũi kéo dài và cách dùng thuốc xịt đúng.
- Thuốc kháng sinh: Chỉ dùng khi bác sĩ xác định có nhiễm trùng rõ ràng, cần uống đủ liều theo toa.
- Kiểm soát yếu tố nguy cơ: Điều trị phối hợp viêm mũi dị ứng, trào ngược và hạn chế tiếp xúc khói bụi.
Đa số trường hợp sau 4 đến 8 tuần điều trị nội khoa đúng cách sẽ thấy triệu chứng giảm rõ rệt mà không cần phẫu thuật.
Khi nào mới cần phẫu thuật nội soi mũi xoang?
Phẫu thuật chỉ đặt ra khi điều trị nội khoa tối ưu đủ thời gian nhưng thất bại, hoặc khi có cản trở cơ học rõ rệt:
- Viêm xoang mạn tính kéo dài, đã dùng thuốc đủ phác đồ nhưng nội soi và chụp cắt lớp vi tính cho thấy lỗ thông xoang vẫn tắc nghẽn, niêm mạc thoái hóa nặng.
- Polyp mũi lớn gây nghẹt thở liên tục, không đáp ứng với thuốc xịt tại chỗ.
- Viêm xoang do nấm: Bắt buộc phẫu thuật nội soi để lấy sạch khối u nấm và rửa sạch hốc xoang.
- Dị hình cấu trúc vách ngăn hoặc cuốn mũi làm hẹp nặng đường dẫn lưu.
- Biến chứng cấp tính lan vào hốc mắt hoặc nội sọ: Cần xử trí phẫu thuật cấp cứu để bảo vệ thị lực và tính mạng.
Phẫu thuật nội soi mũi xoang hiện nay luồn qua lỗ mũi tự nhiên, mở rộng lỗ thông và bảo tồn tối đa niêm mạc lành. Gia đình có thể xem thêm bài có cần mổ không và cách cùng bác sĩ quyết định để chuẩn bị câu hỏi trước khi phẫu thuật.
Giữ gìn mũi xoang sau điều trị
Dù điều trị thuốc hay phẫu thuật, niêm mạc mũi vẫn cần được chăm sóc để tránh tái phát:
- Rửa mũi nước muối sinh lý hằng ngày sau khi đi đường bụi hoặc làm việc phòng lạnh.
- Đeo khẩu trang khi ra đường, giữ ấm cổ ngực vào mùa mưa lạnh.
- Uống đủ nước để niêm mạc duy trì lớp chất nhầy bảo vệ tự nhiên.
- Khi nghẹt mũi hay chảy dịch kéo dài trên 10 ngày, nên đi nội soi kiểm tra sớm. Gia đình có thể xem cách tìm bác sĩ Lễ khi đến khám.
BS Lê Hữu Lễ mong người bệnh và gia đình an tâm rằng phẫu thuật chỉ là giải pháp sau cùng khi điều trị thuốc không còn hiệu quả. Dùng thuốc đúng hướng dẫn và chăm sóc đường thở mỗi ngày mới là nền tảng bền vững để giữ mũi xoang thông thoáng.
