Mấy tuần nay, nhiều gia đình ở TP. Hồ Chí Minh có người sốt cao, đau họng, nằm lừ đừ cả ngày, rồi lần lượt lây cho cả nhà. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố (HCDC), số ca viêm hô hấp cấp đầu tháng 10 tăng rõ so với các tuần trước, và cúm A, chủ yếu chủng A/H1N1, chiếm phần lớn các mẫu dương tính. Nhiều người hỏi BS Lê Hữu Lễ, chuyên khoa Tai Mũi Họng: sốt, đau họng, mệt như vậy có phải cúm không, có cần đi khám không. Bài này giúp gia đình biết chăm người bệnh ở nhà thế nào, và lúc nào không nên chờ nữa.
Cúm A khác cảm lạnh thông thường ở chỗ nào?
Cảm lạnh thường đến từ từ: hắt hơi, sổ mũi, hơi rát họng, sốt nhẹ hoặc không sốt, người vẫn đi làm được. Cúm thì khác, thường đến đột ngột trong vài giờ:
- Sốt cao, có khi lạnh run.
- Đau nhức mình mẩy, đau đầu.
- Mệt rã rời, chỉ muốn nằm.
- Đau họng, ho khan, có khi sổ mũi.
- Một số người, nhất là trẻ em, có thêm nôn hoặc tiêu chảy.
Người nhà hay tả là "nằm bẹp, không muốn ăn, ai hỏi cũng lười trả lời". Cảm giác lừ đừ đó là của cúm. Sốt thường giảm sau 3 đến 5 ngày, nhưng ho và mệt có thể kéo dài thêm 1 đến 2 tuần.
Mùa này sốt xuất huyết cũng đang có. Hai bệnh lúc đầu khá giống nhau, nhưng cách theo dõi và điều trị khác nhau, nên gia đình đừng tự đoán bệnh rồi tự mua thuốc.
Chăm người bị cúm ở nhà thế nào?
Với người lớn khỏe mạnh, phần lớn có thể tự theo dõi ở nhà:
- Nghỉ ngơi, ngủ đủ, tạm nghỉ làm, nghỉ học.
- Uống nhiều nước: nước lọc, nước canh, cháo loãng, nước trái cây. Sốt làm mất nước nhanh.
- Khi sốt, chườm mát bằng khăn ấm, mặc đồ mỏng, phòng thoáng.
- Đau họng: súc miệng nước muối ấm, uống nước ấm, ăn đồ mềm.
- Đeo khẩu trang khi ở gần người khác trong nhà, rửa tay thường xuyên, không dùng chung ly.
Điều quan trọng nhất: không tự ý ra tiệm mua thuốc, nhất là kháng sinh. Nhiều gia đình thấy sốt, đau họng là mua kháng sinh về uống, nhưng kháng sinh không diệt được virus cúm, uống sai còn gây tác dụng phụ và làm vi khuẩn lờn thuốc. Thuốc kháng virus cúm cũng vậy, cần bác sĩ khám rồi mới kê, vì thuốc chủ yếu dành cho người có nguy cơ biến chứng, khi dùng sớm trong khoảng 2 ngày đầu.
Ai nên đi khám sớm, không chờ?
Một số người dễ bị cúm nặng hơn, dễ biến chứng viêm phổi. Những người này nên đi khám ngay từ khi mới sốt, tốt nhất trong 2 ngày đầu:
- Người từ 65 tuổi trở lên.
- Phụ nữ đang mang thai hoặc mới sinh.
- Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi.
- Người có bệnh nền: đái tháo đường, tim mạch, hen, bệnh phổi mạn, bệnh thận, bệnh gan.
- Người béo phì nhiều, người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc điều trị ung thư.
Người cao tuổi bị cúm đôi khi không sốt cao, chỉ mệt, ăn kém, lơ mơ hơn bình thường. Gia đình đừng vì "không sốt mấy" mà chủ quan.
Dấu hiệu phải vào viện ngay
Nên đưa người bệnh vào viện ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Khó thở, thở nhanh, thở mệt, môi tím.
- Đau hoặc tức ngực.
- Li bì, lú lẫn, khó đánh thức, co giật.
- Không ăn uống được, tiểu rất ít.
- Sốt cao liên tục trên 3 ngày không giảm.
- Đã đỡ sốt, đỡ ho rồi lại sốt lại, ho nhiều hơn.
- Bệnh nền nặng lên: đường huyết tăng cao, lên cơn hen, khó thở khi nằm.
Với trẻ nhỏ, thêm các dấu hiệu: thở nhanh, rút lõm lồng ngực, bỏ bú, quấy khóc không dỗ được hoặc nằm im bất thường. Nếu chưa chắc mức nào cần đi khám, gia đình có thể xem thêm khi nào nên tới khám.
Đau họng, đau tai sau cúm: khi nào cần khám Tai Mũi Họng?
Đau họng do cúm thường đỡ dần sau vài ngày. Nhưng cúm làm niêm mạc mũi họng yếu đi, vi khuẩn dễ chen vào gây bội nhiễm. Nên đi khám Tai Mũi Họng khi:
- Đau họng dữ dội một bên, nuốt nước bọt cũng đau, há miệng khó, giọng nói như ngậm vật trong miệng. Đây có thể là áp xe quanh amidan, cần khám sớm.
- Đau tai, ù tai, nghe kém, hoặc chảy dịch tai sau cúm.
- Nghẹt mũi, chảy mũi đặc vàng xanh, nhức vùng mặt quá 10 ngày, hoặc đã đỡ rồi lại nặng lên.
- Khàn tiếng kéo dài hơn 2 tuần sau khi hết cúm.
Gia đình có thể đọc thêm về viêm amidan và viêm mũi kéo dài. Nếu cần đến khám, xem cách tìm bác sĩ Lễ.
Phòng cúm cho cả nhà
Cách phòng hiệu quả nhất vẫn là tiêm vắc xin cúm mỗi năm, vì virus cúm thay đổi theo mùa. Người cao tuổi, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ là những người được lợi nhiều nhất. Cùng với đó: rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hắt hơi, đeo khẩu trang nơi đông người, và cho người bệnh ở nhà tới khi hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt.
BS Lê Hữu Lễ mong gia đình bình tĩnh trước mùa cúm: phần lớn người bệnh tự khỏi khi được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng. Điều quan trọng là để ý người già, người có bệnh nền, trẻ nhỏ, và đưa đi viện ngay khi thấy khó thở, li bì hay sốt lại nặng hơn.
