Nhiều gia đình muốn "cắt amidan cho xong" vì đã quá mệt với những đợt sốt, đau họng của con hoặc của chính mình. Nhưng amidan không phải là phần thừa trong cơ thể. Điều trị hiện nay ưu tiên giữ amidan, và chỉ đặt vấn đề mổ khi amidan đã trở thành một "ổ bệnh" gây hại nhiều hơn có lợi.
Vì sao nên ưu tiên giữ amidan?
Amidan là hai khối mô lympho nằm ở hai bên thành họng, thuộc một vòng mô bảo vệ quanh cửa họng. Amidan giúp nhận diện vi khuẩn, virus và tạo kháng thể bảo vệ đường thở, vai trò này rõ nhất ở trẻ dưới 4 đến 5 tuổi.
Vì là "cửa ngõ" phòng thủ, amidan sưng đỏ khi cơ thể đang chống lại vi trùng là phản ứng bình thường. Một vài đợt viêm nhẹ trong năm, nhất là lúc giao mùa, thường điều trị khỏi bằng thuốc mà không cần mổ.
Khi nào amidan cần cắt?
Bác sĩ thường chỉ đặt vấn đề cắt amidan trong 5 nhóm trường hợp sau.
Khi amidan làm tắc đường thở
Đây là nhóm cần chú ý nhất. Amidan to độ 3 đến 4, hai khối gần chạm nhau ở giữa họng. Trẻ ngủ ngáy to, thở khò khè, có những cơn ngừng thở ngắn, hay giật mình thức giấc giữa đêm. Kéo dài lâu, trẻ có thể thiếu oxy khi ngủ và chậm lớn.
Khi viêm tái đi tái lại quá dày
Chỉ tính những đợt viêm rõ ràng: sốt cao, sưng đau, có mủ, phải dùng kháng sinh. Bác sĩ thường dựa vào tiêu chuẩn Paradise:
- Từ 7 đợt trở lên trong 1 năm gần nhất; hoặc
- Từ 5 đợt mỗi năm, kéo dài 2 năm liền; hoặc
- Từ 3 đợt mỗi năm, kéo dài 3 năm liền.
Khi có biến chứng
Áp xe quanh amidan là ổ mủ cạnh amidan, gây đau họng dữ dội một bên, khó há miệng, lưỡi gà bị đẩy lệch. Sau khi đã rạch tháo mủ và qua cơn cấp, bác sĩ thường khuyên mổ để tránh tái phát. Amidan viêm kéo dài cũng có thể liên quan đến viêm tai giữa ứ dịch tái diễn, viêm xoang mạn, hoặc biến chứng ở tim, thận do liên cầu khuẩn nhóm A.
Khi nghi ngờ khối u
Amidan to lệch hẳn một bên, bề mặt sùi loét, dễ chảy máu, hoặc kèm hạch cổ cùng bên thì cần cắt amidan để làm giải phẫu bệnh, tìm nguyên nhân.
Khi viêm hốc mủ gây hôi miệng kéo dài
Hốc amidan đọng nhiều cục bã trắng như bã đậu, gây hôi miệng, vướng ngứa họng kéo dài. Nếu đã vệ sinh và điều trị thuốc đúng cách mà không cải thiện, có thể cân nhắc mổ.
Khi nào chưa nên vội cắt amidan?
- Amidan to nhưng trẻ không khó thở, không ngáy, ăn ngủ và lớn bình thường.
- Viêm họng cấp do virus: thường tự khỏi sau 5 đến 7 ngày khi chăm sóc đúng, không cần kháng sinh và không phải lý do để mổ.
- Đang trong đợt viêm cấp có mủ: không mổ lúc này vì dễ chảy máu và nhiễm trùng lan rộng.
- Người bệnh có bệnh toàn thân chưa ổn định như rối loạn đông máu, suy tim, suy thận nặng.
Nếu phải mổ, cắt amidan bằng cách nào?
Hiện có nhiều cách cắt amidan được quảng cáo. Gia đình nên hiểu đúng hai nhóm chính:
- Bóc tách bằng dao lạnh là phương pháp kinh điển, được xem là tiêu chuẩn vàng trong y văn nhiều thập kỷ. Cách này không sinh nhiệt, không làm bỏng lớp cơ thành họng, vết mổ lành theo cách tự nhiên và hạn chế chảy máu muộn ở ngày 5 đến 10 sau mổ. Chi phí cũng hợp lý.
- Các phương pháp dùng nhiệt như dao điện, Coblator, Plasma giúp cầm máu nhanh trong lúc mổ. Tuy vậy, nhiệt có thể làm tổn thương sâu lớp cơ họng, gây đau âm ỉ kéo dài và có nguy cơ chảy máu khi lớp giả mạc bong ra.
Không có công nghệ nào hoàn hảo. Cuộc mổ an toàn và ít đau phụ thuộc nhiều vào việc phẫu thuật viên bóc tách tỉ mỉ, đúng lớp, và việc người bệnh kiêng cữ đúng sau mổ: ăn mềm, nguội, lỏng trong 7 đến 10 ngày. Nếu gia đình còn phân vân, có thể đọc thêm cách cùng bác sĩ quyết định có cần mổ không. Sau mổ, nên đọc ra viện rồi, tái khám để làm gì.
Một lời nhắn cho gia đình
Cắt hay giữ amidan cần quyết định sau khi khám trực tiếp và soi họng cẩn thận, không nên quyết chỉ vì mệt mỏi hay nghe người quen kể. Nếu con hoặc người thân bị viêm họng tái đi tái lại, hay ngủ ngáy, ngừng thở khi ngủ, gia đình nên đưa đi khám Tai Mũi Họng để được đánh giá đúng. Khi cần khám trực tiếp, xem cách tìm bác sĩ Lễ khi đến khám.
BS Lê Hữu Lễ mong gia đình xem amidan là một phần có ích của cơ thể: giữ lại khi còn giữ được, và chỉ cắt khi lợi ích đã rõ ràng.
