Chảy máu mũi (chảy máu cam) rất hay gặp ở phòng cấp cứu Tai Mũi Họng, nhất là khi thời tiết hanh khô hoặc chuyển mùa. Thấy máu chảy đỏ từ mũi, hầu hết gia đình đều hoảng hốt tìm cách cầm máu nhưng rất nhiều người làm sai ngay từ đầu. BS Lê Hữu Lễ, chuyên khoa Tai Mũi Họng, chia sẻ bài viết này để gia đình biết cách xử trí đúng trong 10 phút đầu và nhận biết khi nào cần đưa người thân vào viện.
Hai sai lầm phổ biến khiến máu chảy nặng hơn
Khi thấy người nhà chảy máu mũi, nhiều người có thói quen bảo người bệnh ngửa mặt lên trời hoặc vội lấy giấy ăn vo tròn nhét vào mũi. Cả hai thói quen này đều không đúng và có thể gây nguy hiểm:
- Ngửa cổ ra sau: Động tác này không làm máu ngừng chảy. Máu vẫn chảy nhưng chảy ngược xuống họng. Nuốt máu vào dạ dày dễ gây buồn nôn, nôn ra dịch nâu đen, làm huyết áp tăng và máu chảy mạnh hơn. Đáng ngại hơn, máu có thể tràn vào thanh quản gây sặc và khó thở.
- Nhét giấy ăn hoặc bông gòn: Giấy ăn không vô khuẩn, sợi vụn giấy dễ bám vào niêm mạc. Khi rút ra, cục máu đông vừa hình thành sẽ bị bóc theo, làm chảy máu mũi tái phát dữ dội hơn.
Xử trí đúng tại nhà trong 10 phút đầu
Phần lớn các ca chảy máu mũi ở người lớn xuất phát từ đám rối mạch máu nông ở phần trước vách ngăn mũi. Vùng này cầm máu rất tốt bằng cách ép cơ học đơn giản:
- Tư thế: Ngồi thẳng trên ghế, đầu và người hơi cúi nhẹ về phía trước để máu chảy ra cửa mũi trước. Nếu có máu ở họng, hãy nhổ nhẹ ra ngoài, không được nuốt.
- Thở: Thở đều bằng miệng.
- Bóp cánh mũi: Dùng ngón tay cái và ngón trỏ bóp chặt cả hai cánh mũi ép sát vào vách ngăn. Bóp đúng vào phần mềm hai bên cánh mũi, không bóp vào xương sống mũi phía trên vì xương cứng không ép xẹp mạch máu được.
- Giữ đủ thời gian: Giữ chặt liên tục 10 đến 15 phút. Không buông tay ra dòm chừng giữa chừng vì sẽ làm vỡ cục máu đông đang hình thành.
- Làm mát hỗ trợ: Có thể chườm khăn mát hoặc túi lạnh lên sống mũi hay sau gáy để mạch máu co lại nhẹ.
Khi máu đã cầm, người bệnh nên ngồi nghỉ yên tĩnh ít nhất 1 đến 2 giờ. Tránh xì mũi, không ngoáy mũi, không cúi gập người khiêng nặng và không uống nước quá nóng trong ngày.
Dấu hiệu phải vào viện ngay
Phần lớn chảy máu mũi trước sẽ tự cầm sau 10 đến 15 phút ép cánh mũi. Tuy nhiên, gia đình cần đưa người bệnh vào viện ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Đã bóp chặt cánh mũi liên tục 15 đến 20 phút mà máu vẫn chảy không giảm.
- Máu ộc xuống họng rất nhiều, dù đầu cúi ra trước máu vẫn trào xuống miệng thành dòng lớn (nghi ngờ chảy máu mũi sau từ mạch máu lớn).
- Người bệnh thấy chóng mặt, vã mồ hôi, da tái nhợt hoặc lơ mơ (dấu hiệu mất máu nhiều).
- Người bệnh huyết áp đang tăng rất cao, hoặc đang uống thuốc chống đông, thuốc kháng tiểu cầu.
- Chảy máu mũi sau chấn thương mạnh vùng đầu mặt.
Gia đình có thể xem thêm hướng dẫn khi nào nên tới khám để biết các mức độ phân luồng cấp cứu.
Khi nào cần đi nội soi Tai Mũi Họng?
Nếu máu đã cầm nhưng thuộc các trường hợp sau, người bệnh nên khám Tai Mũi Họng trong vài ngày:
- Chảy máu mũi tái đi tái lại nhiều lần trong tuần.
- Chảy máu chỉ xảy ra liên tục ở một bên mũi, kèm nghẹt mũi hay chảy dịch hôi cùng bên.
- Đang dùng thuốc xịt mũi mà dịch mũi hay lẫn máu. Tình huống này hay do xịt thẳng vào vách ngăn, anh chị có thể xem bài viêm mũi kéo dài và cách dùng thuốc xịt.
Bác sĩ sẽ nội soi hốc mũi tìm điểm chảy máu để xử trí (như đông điện hoặc đặt bấc) và tầm soát polyp hay khối u vòm họng. Nếu cần khám, gia đình xem cách tìm bác sĩ Lễ tại bệnh viện.
BS Lê Hữu Lễ mong gia đình luôn bình tĩnh khi bị chảy máu mũi: ngồi thẳng, cúi nhẹ đầu về phía trước và bóp chặt cánh mũi liên tục 10 đến 15 phút. Nhớ rõ các dấu hiệu cảnh báo để kịp thời đưa người thân vào viện khi máu không cầm hoặc chảy ộc xuống họng.
